آیا شما جزو افرادی هستید که کمیساریا در ایران می‌تواند از شما پشتیبانی کند؟

به طور کلی، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان تمامی افرادی را که مأموریت دارد به آن‌ها یاری برساند، حمایت می‌کند. کمیساریا به میلیون‌ها نفر از افرادی که از خانه‌های خود رانده شده‌اند و نیازمند حمایت بین‌المللی هستند، یا افراد بی‌تابعیت یا در معرض خطر بی‌تابعیتی در جهان یاری می‌رساند.

گروه‌های متفاوتی که کمیساریا در ایران پشتیبانی می‌کند:

افغانستانی‌های دارنده کارت آمایش و عراقی‌های دارنده کارت هویت

بعد از دوره اول ثبت‌نام طرح آمایش و هویت در سال ۱۳۸۰، اداره اتباع فرآیندی را معرفی کرد که دارندگان کارت‌های آمایش و هویت بتوانند سالیانه کارت خود را تمدید کنند. این کارت‌ها در حقیقت به معنای وضعیت پناهندگی در کشور ایران می‌باشند و دارندگان کارت از حمایت‌های مخصوص پناهندگان بهره‌مند می‌شوند.

مطابق اطلاعات کمیساریا، فقط شهروندان افغانستانی و عراقی که سابقاً در پایگاه داده آمایش و هویت ثبت‌نام کرده‌اند، امکان ثبت‌نام مجدد در سال آتی را دارند. کودکان در صورتی می‌توانند وضعیت آمایش یا هویت داشته باشند که هر دو والدینشان کارت آمایش یا هویت معتبر داشته باشند.

از سال ۱۳۹۲، مؤسسات خصوصی (دفترهای کفالت) از طرف دولت برای انجام برنامه ثبت‌نام کارت‌های آمایش و هویت تشکیل و تعیین شده‌اند که رسیدها و مدارک لازم برای تمدید کارت‌های آمایش و هویت را دریافت می‌کنند و همچنین مجوزهای موقت کار را صادر می‌کنند.

در عمل، داشتن کارت آمایش و هویت به دارندگان این اجازه را می‌دهد تا برای مدت معین‌شده روی کارت، در محل مشخص‌شده اقامت داشته باشند. برای هرگونه سفر خارج از محل تعیین‌شده باید مجوز گرفته شود. همچنین، کارت آمایش و هویت به خدماتی چون تحصیل، خدمات درمانی، بیمه سلامت و استخدام در مشاغل از قبل تعیین‌شده (در صورت داشتن مجوز کار) دسترسی دارند.

هرگونه تخلف از مقررات و قوانین کشور میزبان مانند عبور غیرقانونی از مرز و مشارکت در اقدامات کیفری ممکن است منجر به ابطال کارت آمایش و اخراج فرد شود.

دیگر انواع مدارک

مدارک دیگر از قبیل سایر اسناد، گذرنامه‌ها و روادید معتبر هستند، از جمله گذرنامه‌های خانوار که یک سند رسمی صادره از دولت افغانستان است و هویت و تابعیت دارندگان آن را تأیید می‌کند. گذرنامه‌های خانوار برای اتباع افغانستانی فاقد مدرک در ایران که در «طرح جامع ساماندهی» (CRP) سال ۲۰۱۰ شرکت کرده بودند، صادر شد.

علاوه بر اسناد فوق‌الذکر، همچنین مدارک موقت جدیدی که در سال ۱۴۰۴ از سوی دولت ایران صادر شده‌اند، موسوم به «کارت موقت» شماره‌های ۱، ۲، ۳ و ۴ نیز وجود دارند.

مزایای اصلی داشتن گذرنامه/روادید در مقایسه با کارت آمایش، دسترسی بیشتر به فرصت‌های شغلی و آزادی بیشتر در جابه‌جایی در داخل ایران است. همه دارندگان کارت آمایش که قصد ثبت‌نام در دانشگاه‌های ایران را دارند ممکن است ملزم شوند وضعیت آمایش خود را با گذرنامه و روادید دانشجویی جایگزین کنند.

افراد در معرض خطر بی‌تابعیتی

بعضی افراد در ایران در خطر عدم اعطای تابعیت ایران یا عدم امکان اثبات آن و یا نداشتن تابعیت هیچ کشور دیگری هستند. شناخته نشدن به عنوان شهروند هیچ کشوری به معنی بی‌تابعیتی می‌باشد. این مسئله به شدت دسترسی این افراد به خدمات دولتی، مدارک هویتی و فرصت‌های آینده را محدود می‌کند.

در ایران اگر افراد نتوانند ایرانی‌الاصل بودن خود را اثبات کنند ممکن است از گرفتن تابعیت محروم شوند. این مسئله معمولاً هنگامی اتفاق می‌افتد که پدر کودک ایرانی نباشد. گروه‌های دیگری که در اثبات ایرانی بودن خود مشکل دارند کردهای فیلی، خاوری‌ها، زابلی‌ها، قبایل لکزایی و بلوچ‌ها هستند.

دولت ایران برای پیشگیری و کاهش بی‌تابعیتی در حال برداشتن گام‌های استواری است که به مادران اجازه می‌دهد تا تابعیت خود را به کودکان خویش منتقل کنند تا آن‌ها به آموزش بهتر، مراقبت‌های بهداشتی و فرصت‌های شغلی دسترسی پیدا کنند. اگر شما مادر ایرانی هستید که با مرد غیرایرانی ازدواج کرده است، اکنون می‌توانید درخواست دهید تا تابعیت شما به فرزندانتان منتقل شود. شناسنامه (دفترچه شناسایی ملی) به فرزند (فرزندان) شما تمام حقوق و امتیازاتی را که یک ایرانی از بدو تولد از آن برخوردار است، می‌دهد. اگر باور دارید که در معرض خطر بی‌تابعیتی هستید می‌توانید با کمیساریا برای گرفتن مشاوره و پشتیبانی تماس بگیرید.